Bafra

1. İsminin Kökeni:

• Ticaret Teorisi: Fenikeliler döneminde ticaret evleri için kullanılan "bafira" veya "bavra" kelimesinden geldiği sanılmaktadır.
• Coğrafi Teori: Luvice'de Kızılırmak'ın adı olan "Ba-Hura" (Büyük Irmak) isminden türemiş olabileceği de iddia edilmektedir.

2. Antik Dönem ve Erken Yerleşim:

• Bafra'nın tarihi MÖ 5000 yıllarına, Kalkolitik Çağ'a kadar uzanmaktadır.
• İkiztepe, bölgenin en önemli antik yerleşimidir. Burada MÖ 4000'den MÖ 1700'e kadar, yani 2300 yıl boyunca kesintisiz bir yerleşim olduğu anlaşılmıştır.
• İkiztepe'de Eski Tunç Çağı ve Erken Hitit dönemlerine ait birçok eser bulunmuştur. Hatta bazı iddialara göre İkiztepe, Hititlerin kutsal başkenti olabilir.

3. Tarihsel Kronoloji:

• MÖ 670: Paflagonlar bölgede yaşadı.
• MÖ 6. Yüzyıl: Lidyalılar ve ardından Persler bölgeye hakim oldu.
• MÖ 47: Roma İmparatorluğu (Gadilon/Helega isimleriyle) ve sonrasında Bizans İmparatorluğu egemen oldu.
• 1071 Sonrası: Anadolu Selçuklu hakimiyetine girdi. 1214'te I. İzzeddin Keykavus bölgeye Türkmen boylarını yerleştirdi.
• 13. Yüzyıl: Moğol istilaları sonrasında küçük bir beylik olan Bafra Beyliği kuruldu.
• 1460: Bafra, Osmanlı İmparatorluğu'na katıldı.

4. Osmanlı Dönemi ve Demografik Değişim:

• Osmanlı döneminde Canik Sancağı'na bağlı bir kazaydı.
• 1854 yılı sonlarında kaza merkezi olduğu düşünülmektedir.
• 1876 sonrası Kırım'dan gelen Türkler bölgeye yerleşti.
• Balkan ve I. Dünya Savaşları döneminde bölgedeki Rum ve Ermeni nüfus ekonomik olarak güçlendi ve "Pontus Cumhuriyeti" hayaliyle Mavri Mira Cemiyeti'ni kurdular.

5. Millî Mücadele ve Nüfus Mübadelesi:

• Millî Mücadele ile Rumların Pontus hayali sona erdi.
• 1923'teki nüfus mübadelesi ile Bafra'daki Rum nüfus Yunanistan'a gönderildi, yerine Yunanistan'dan gelen Müslüman Türkler (ve bir miktar Pomak) yerleştirildi. Bu mübadiller, özellikle Kızılırmak boylarına ve çeşitli köylere yerleştirildi.
• Bafra'nın tarım, kültür ve ekonomisinde mübadillerin çok önemli bir yeri vardır.
• Ayrıca Balkan Savaşları sonrası Kosova'dan gelen Arnavut göçmenler de Bafra'ya yerleştirilmiştir.

6. Nüfus Yapısı (1893 ve Sonrası):

• 1893 sayımına göre Bafra nüfusunun %62'si Türk, %36'sı Rum'du.
• Günümüzde bu demografik yapı tamamen değişmiş, Anadolu'nun çeşitli bölgelerinden gelenlerle birlikte Bafra, Türk nüfusun ağırlıkta olduğu bir ilçe haline gelmiştir.

Özetle: Bafra, İkiztepe'deki 2300 yıllık kesintisiz yerleşimle Anadolu'nun en eski yerleşim yerlerinden biridir. Hititlerden Osmanlı'ya birçok medeniyeti barındırmış, özellikle Millî Mücadele ve mübadele dönemlerinde kritik bir rol oynamış, bu süreçte şekillenen kozmopolit yapısını zamanla kaybederek bugünkü demografik yapısına kavuşmuştur.